Page 70 - Gıda, Tarım & Haynacılık

Çizelge 2: Dünya ve Türkiye’de Süt Üretimi
Dünya Türkiye
YIL Milyon ton Değişim % Milyon ton Değişim %
2000 579 - 9,7 -
2005 652 12,6 11,1 14,4
2008 697 1,8 12,2 -0,9
2009 716 0,7 12,2 0,0
2010 732 2,4 12,5 2,5
2011 753 2,8 15,05 20,4
2012 770 2,2 17,4 15,6
2013 783 1,3 18,2 4,7
2014 - - 18,5 1,5
Kaynak: IDF ve TUİK

Çizelge 3: Türkiye’de Türlere Göre Çiğ Süt Üretimi

İnek Manda Koyun Keçi Toplam
YIL Ton % Ton % Ton % Ton % Ton
1930 709.885 38,24 263.445 14,19 378.364 20,38 504.632 27,18 1.856.326
1940 1.160.502 40,44 380.537 13,26 713.090 24,85 615.143 21.44 2.869.272
1950 1.381.535 43,54 377.451 11,90 667.710 20,05 746.039 23,51 3.172.735
1960 2.240.960 53,45 257.900 6,15 882.000 21,04 811.460 19,39 4.192.320
1970 2.550.000 59,24 279.000 6,48 859.000 19,97 613.600 14,26 4.302.000
1980 3.421.020 62,51 273.903 5,01 1.147.395 20,97 630.026 11,51 5.472.345
1990 7.960. 600 82,89 174.200 1,81 1.145.000 11,92 323.700 3,37 9.603.500
2000 8.732. 000 89,19 67.300 0,69 774.400 7,91 216.300 2,21 9.790.000
2010 12.418.544 91,69 35.487 0,26 816.832 6,03 272. 811 2,01 13.543.674
2011 13.802.428 91,7 40.372 0,3 892.822 5,9 320.588 2,1 15.056.211
2012 15.977.838 91,8 46.989 0,3 1.007.007 5,8 369.429 2,1 17.401.262
2013 16.655.009 91,4 51.947 0,3 1.101.013 6,0 415.743 2,3 18.223.712
2014 16.867.419 91,2 54.687 0,3 1.113.130 6,0 463.394 2,5 18.498.630

Kaynak: TUİK
2014 yılı Türkiye süt üretiminin %91,2’ü inek, % 6,0’sı koyun, % 2,5’İ keçi, % 0,3’ü ise manda sütünden oluşmaktadır
(Çizelge 3). Dünya’da üretilen sütün % 85’i, AB (27)’de % 83,5’i inekten elde edilmektedir.

TUİK verilerine göre ise Türkiye’de çiğ süt daha çok batı illerinden elde edilmekte olup sırasıyla (Konya: 962.806,
İzmir: 756.483, Balıkesir: 750.711, Erzurum: 748.266, Sivas: 620.884, Kars:532.851, Aydın:415.071, Denizli:358.550, Burdur:
346.156, Çanakkale: 340.954) illerinden elde edilmektedir.

Türkiye’de tarımsal ürünler içinde en yüksek üretim değeri son on yıldır çiğ süte aittir. 2013 yılında Türkiye’nin 190
milyar TL tutarındaki tarımsal üretim değeri içinde çiğ süt üretimi, 18,3 milyar TL’lik üretim değerine sahiptir. Çiğ
sütten sonraki en yüksek üretim değeri domatese aittir. FAO(Dünya Gıda Tarım Teşkilatı)’nın 2012 yılı rakamlarına
göre Türkiye’de tarımsal üretimde çiğ süt, 4,9 milyar dolarla en fazla üretim değeri veren üründür. 2.si 3,5 milyar
dolarla domatestir. Bu değerle çiğ süt tarımsal üretim değerinin %10’unu, hayvansal üretim değerinin %45’ini teşkil
etmektedir. Dünyada 87,3 milyar dolar çiğ sütün üretim değeri, tarımsal üretim değerinin %8’ini hayvansal üretim
değerinin de %25’ini teşkil etmektedir.
Gıda sanayi içinde % 16 üretim değerine sahip süt ve süt ürünleri sanayi, ülke ekonomisine sağladığı katma değer
ve kırsal kalkınmanın gerçekleştirilmesi açısından son derece önemli bir alt sektördür. Yani Türkiye de kırsal
kalkınmanın temeli süt hayvancılığıdır.

Üretilen sütün yaklaşık %15’i üretim yerinde , %30’si sokak sütü olarak, %24’ü mandıralarda, % 31’i ise modern
işletmelerde değerlendirilmektedir. 2014 yılında kayıt altına alınabilen çiğ inek sütü miktarı 8.625.742 tondur. Bu
miktar üretilen toplam inek sütünün %51’ine karşılık gelmektedir. Dünyada sanayiye giden sütün miktarı %63 ve
gelişmiş ülkelerde bu oran %90’ı geçerek %100’lere yaklaşırken bu durum ülkemizdeki kayıtdışılığın boyutlarını
net olarak ortaya koymaktadır. Bu durum sektörde oluşturduğu haksız rekabetin yanında hayvandan insana
geçen birçok hastalığın kol gezdiği ülkemiz için tüketicinin sağlığını ciddi bir şekilde tehdit eden çok büyük bir gıda
güvenirliği sorunudur. Çünkü sanayici tarafından kalite yetersizliği sebebiyle kabul edilmeyen sütler, merdiven altı
işletmeler tarafından kayıt dışı olarak ve gıda güvenliğinden uzak biçimde işlenmektedir.

70 2023’E KALA: GIDA TARIM & HAYVANCILIK